Tìm về đất nước triệu voi

Tôi và Bửu Ngôn, tác giả quyển “Du lịch ba Miền” hẹn gặp nhau tại Huế để thực hiện chuyến du lịch balô sang Lào. Đã đi nhiều nơi, nhưng chuyến đi lần này mục tiêu chính của chúng tôi là Cánh đồng Chum- một địa danh nổi tiếng của đất nước Triệu Voi.

Chúng tôi ra Đông Hà (Quảng Trị) mua vé xe ở Trung tâm lữ hành quốc tế Sepon Travel đi Savannakhet. Quốc lộ 9 từ Đông Hà đến cửa khẩu Lao Bảo đường thật tốt và khá rộng. Đường phía Lào trải nhựa thâm nhập, một số đoạn tráng nhựa nóng, một số nơi còn đang làm dở dang.

Đến Savannakhet, chúng tôi thuê xe “tuk tuk” chạy một vòng thành phố để có được cái nhìn tổng quát. Ở Lào, Savannakhet là thành phố lớn, đông dân và có nhiều chùa. Cây cầu Hữu Nghị II bắt ngang sông Mekong mới xong mấy nhịp. Có một số gia đình người Việt sang làm ăn sinh sống và định cư luôn ở đây. Trong khi chờ chuyến xe đi Vientiane lúc 9 giờ đêm, chúng tôi ăn cơm chiều ở quán chị Đào gần cửa khẩu phía Lào qua Thái bằng đường sông. Quán ăn tuy bình dân lại có món ăn lạ miệng rất ngon: hột vịt chiên với trứng kiến, canh cá trứng kiến.

Chúng tôi đến bến xe ở ngoại ô Vientiane vào sáng sớm. Gửi hành lý tại khách sạn Chin Na May do người Việt quản lý, chúng tôi thuê xe máy rong ruổi khắp thủ đô Lào. Si Saket Wat, ngôi đền xưa nhất xây dựng với nguyên liệu gỗ. Pha That Luang, lăng quan trọng nhất, biểu tượng Vương quốc và Phật giáo Lào. Haw Pha Kew, thuở trước là đền thờ hoàng tộc thời Lào còn nền quân chủ. Khải hoàn môn Patuxay ở Quảng trường chiến thắng trên Vientiane Lane Xang — đại lộ Triệu Voi. Buổi chiều chúng tôi tham quan khu Phật tích do một vị sư gốc Thái xây dựng, cách cầu Hữu Nghị 5km ở gần biên giới Nong Khai nối Thái — Lào.

Khu Phật tích ở ngoại ô Vientiane

Hôm sau chúng tôi đến bến xe chợ chiều mua vé đi Luang Prabang. Đoạn đường tuy chỉ 360km nhưng đèo dốc chiếm hết hai phần ba chiều dài. Các sơn trang hầu như toàn là vách ván, mái lợp tôn, tranh hoặc bằng những tấm ván kết dính nhưng lại có rất nhiều angten Parabol.

Bảo tàng Hoàng cung nhìn từ That Phousi

Cố đô Lào còn rất nhiều di tích lịch sử hào hùng một thời của nền quân chủ để lại. Trọn ngày chúng tôi dạo khắp cố đô bằng xe đạp vì nơi đây không có cho thuê xe máy. Vượt 338 bậc cấp mới lên đến That Phousi trên đỉnh ngọn núi thấp trong thành phố. Bảo tàng Luang Prabang, Vat That Luang, Watpa Pholphao, Vat Visounnarath, That Phouse, Chợ Phosy là những nơi chúng tôi có dịp dừng lại để tham quan.

Vé xe đi Xieng Khuang không có bán trước nên sáng sớm hôm sau chúng tôi đến bến xe chờ đến giờ để xếp hàng mua vé. Từng đoàn sư sải đi khất thực trên đường phố, ở bến xe.

Sư sải đi khất thực vào buổi sáng

Từ Luang Prabang đi Xieng Khuang đường dài 320km chỉ có xe đò loại bình dân và chỉ có một chuyến 8g30 trong ngày. Trên xe toàn là dân Tây balô và dân Lào địa phương, chỉ có Bửu Ngôn và tôi là dân Ta balô. Đến km257 đoạn Vientiane — Luang Prabang có ngã rẽ đi Phonsavan là thành phố của tỉnh Xieng Khuang. Đến bến xe vào lúc xế chiều, không còn xe đi tham quan Cánh đồng Chum, nên chúng tôi vào Phonsavan thuê khách sạn nghỉ đêm và lên kế hoạch cho ngày hôm sau. Sau khi thăm hỏi dân xe ôm địa phương cần đi tham quan Cánh đồng Chum ở những địa điểm nào. Họ khuyến cáo chúng tôi chỉ cần đến Vị trí 1 là đủ.

“Vị trí 1 có tên gọi Thong Hai Lin (Cánh Đồng Chum băng đá) cách Tây Nam Phonsavan 15km, gần một phi trường quân sự, trên một diện tích rộng 25ha, có đến 334 chum mỗi cái từ 600kg đến 1 tấn. Chum lớn nhất có chiều cao 2m57, đường kính rộng 2m5 và nặng đến 6 tấn. Có 5 vị trí khác nhau du khách có thể tham quan. Tuy nhiên chỉ có 3 vị trí số 1, số 2 và số 3 là nằm ngoài vùng nguy hiểm bom mìn”.

Sau khi thỏa thuận giá bao xe đến Vị trí 1 và quay lại Phonsava đi đến cửa khẩu Nậm Cắn, sáng hôm sau chúng tôi đi tham quan Vị trí 1 Cánh đồng Chum.

Vị trí 1 Cánh đồng Chum

Quả đúng ở vị trí 1 có rất nhiều chum khi đối chiếu với bản đồ chi tiết dựng ở lối cổng vào. Các chum đều có màu xám đậm, có cái bể miệng, cái bị đóng rong. Nhiều chum bể do bom đạn tàn phá. Các chum tập trung ở hai khu vực. Một ở trên gò cao và một ở thung lũng. Các chum đều không có nấp đậy. Sáng sớm hãy còn sương lạnh, phi trường gần đây vẫn còn im lìm, cảnh vắng bao trùm một không gian huyền ảo.

Cánh đồng Chum vào sáng sớm

Theo tư liệu về nghiên cứu khảo cổ: “Vào thập niên 1930, ông Colani nhà khảo cổ nổi tiếng người Pháp bỏ ra 3 năm để nghiên cứu các cụm Chum cổ ở “Cánh đồng Chum” và đã tìm được một tượng nhỏ điêu khắc mặt người bằng đồng, một xâu chuỗi nhỏ bằng đá quí và một số hiện vật khác như: rìu đá, vòng đá, bàn mài đá, vòng tay, lục lạc… ở vị trí số 1. Với những vết tích than tro, xương răng người hỏa táng phát hiện trong một số chum ở Phonsavan thì chức năng của các chum đá dùng làm “quách” đựng hài cốt đã hỏa táng. Qua kích thước các chum đá, nhà khảo cổ cho rằng mỗi chum đá trên cao nguyên có thể đựng xương tro hỏa táng của nhiều người. Nên có thể mỗi chum ở đây như là dạng “Một nhà mồ”. Trong mỗi “Cánh đồng Chum” chiếc chum có kích thước lớn nhất đều đặt ở giữa, các chum này cho phép các nghiên cứu đoán định chủ nhân hay gia đình được mai táng trong các chum lớn nhỏ ở mỗi “Cánh đồng Chum” chắc hẳn phải có địa vị xã hội cao hơn và giàu có hơn chủ nhân hay gia đình được mai táng trong các chum nhỏ đặt chung quanh hay hai đầu của chum lớn trên”.

Tác giả tại cửa khẩu Nậm Cắn

Chúng tôi quay lại Phonsavan theo đường số 7 để đi qua biên giới tại cửa khẩu Nong Het phía Lào và cửa khẩu Nậm Cắn phía Việt Nam. Tại đây chúng tôi đi xe ôm về Kỳ Sơn, sau đó đi xe đò về Vinh và đi xe lửa về TPHCM.

Tạm biệt đất nước Triệu Voi, trong tôi vẫn không thể rời khỏi suy nghĩ về Cánh đồng Chum. Nơi này mãi vẫn là một trong những địa điểm khảo cổ nguy hiểm nhất thế giới. Trong thời kỳ chiến tranh bí mật, không quân Mỹ đã rải bom dày đặc khu vực này. Chiến tranh dù đã đi qua, nhưng những quả bom chưa nổ còn sót lại vẫn như là nỗi ám ảnh lớn cho mọi người. Còn tôi ? Đi giữa Cánh đồng Chum, khẽ chạm tay vào những khối đá sần sù lạnh lẽo đang nằm lặng yên trên nền đất cháy xám như thách thức thời gian và mưa nắng. Tôi như đang trở về với nhịp sống thanh bình, với rộn rã tiếng cười yêu thương từ những câu chuyện truyền thuyết về vị vua cổ đại Khun Cheung… những chiếc chum đá hay là những bình ủ rượu mà Ngài đã dùng để khao quân sau khúc khải hoàn. Tôi đang say cùng Ngài, như mơ, như thực…