Bát Xát mến thương

Bát Xát là gọi theo ngôn ngữ người Giáy với hai nghĩa hiểu khác nhau. Nghĩa thứ nhất là “Một trăm tấm cót”, còn nghĩa thứ hai là “miệng thác” hoặc “bến thác”.

Một năm trước, tranh thủ mấy ngày nghỉ rảnh rỗi, bốn đứa chúng tôi quyết định chạy lên điểm cao của vùng đất Tây Bắc - A Mú Sung để đến với Lũng pô, nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt.

Con đường từ Lào Cai lên Bát Xát không mấy ấn tượng vì đường nhỏ lại không có cảnh quan. Chỉ đến khi vào với vùng đất nơi có ngon nguồn con sông mới thực sự vất vả. Đường cấp phối cứ xóc ngược lên.

Khi đứng trên cao nhìn theo tay chỉ của anh bộ đội biên phòng hướng tới cột mốc biên giới, thấy tự hào khi đặt chân được lên mảnh đất này

Những lớp học đã vào giờ tan. Lũ trẻ chạy với theo xe chúng tôi gọi váng: "Em chào cô!", có lẽ các em tưởng chúng tôi là cô giáo dưới xuôi mới lên.
Trường lớp tuênh toàng với những chiếc bàn xộc xệch, cái cổng liêu xiêu trong cơn gió và những phên giậu thủng lỗ chỗ. Đứng trong lớp học ấy, chúng tôi tự hứa với mình nhất định sẽ mang theo nhiều kẹo nhiều phấn hơn khi đến với vùng cao

Trong lúc đang loanh quanh ở Ngài Thầu, chúng tôi được ngắm nhìn một cảnh quan đẹp nhất trong những cảnh quan đã biết, khi mây mù tản đi sau một cơn gió để lộ ra một biển mây tuyệt đẹp với ánh trăng sáng lủng liểng nơi đầu non và để rồi lại chỉ một cơn gió thoảng lại xóa sạch đi vạn vật như chưa từng thấy trước đó

Đêm Y tí, tiếng gió vù vù quẩn quanh tưởng chừng như muốn cuốn bay mái nhà trên đầu. Vùng đất này cũng được coi là điểm đón mùa đông lạnh nhất trong cả nước.

Vào những ngày thời tiết khắc nghiệt, cả thung lũng này bị cô lập với bên ngoài. Giao thông tê liệt, hệ thống điện phập phù và đường dây điện thoại cũng không tới được.

Bát Xát có 7 tộc người là Mông, Dao đỏ và Dao tuyển, Giáy, Hà Nhì, Hán, Tày và Kinh với hơn 50 nghìn khẩu.

Nơi đây nằm dọc theo Sông Hồng, phía Bắc là huyện Kim Bình của tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) phía Nam giáp thị xã Lào Cai, phía đông là Sông Hồng và tây giáp Sa Pa với diện tích 1.050 km2.

Mùa đông năm 2007, cả Bát Xát trong cái lạnh khủng khiếp hiếm có từ trước đến nay, những khó khăn chất chồng lên đôi vai gầy. Mùa hè năm nay, thêm những cơn lũ đang nhăm nhe quật ngã mảnh đất này.

Những cái tên Dền Sáng, Mường Hum, Y Tí, Trịnh Tường...thân thương đang bị cơn nước lớn từ sông Hồng làm điêu đứng. Ruộng vườn, nhà cửa, những rừng thảo quả quanh năm vun xới nay mất trắng. Cái đói nghèo rình rập những bản làng xa xôi.