Tỉnh
Ninh Thuận còn nhiều di tích kiến trúc cổ của người Chăm là các tháp, các làng nghề truyền thống. Hiện nay, tỉnh còn
ba tháp cổ là:
tháp Pôklông Garai, tháp
Hòa Lai,
tháp Pôrômê được Bộ Văn hóa xếp hạng di tích kiến trúc
nghệ thuật quốc gia, nơi đây vẫn là điều bí ẩn đối với nến kiến trúc đương đại.
Tháp PôKlông Garai
Di tích
tháp PôKlông Garai được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XIII đầu thế kỷ XIV, nằm trên đồi Trầu thuộc phường Đô Vinh, cách trung tâm thị xã
Phan Rang -
Tháp Chàm 9 km về hướng tây bắc. Đây là một
công trình độc đáo, được công nhận là di tích kiến trúc
nghệ thuật và điêu khắc Chăm.
Tháp PôKlông Garai gồm nhiều
công trình lớn nhỏ khác nhau, nhưng hiện nay còn lại ba ngôi tháp xây bằng gạch Chăm. Đó là tháp Cổng (cao 8,56m), tháp Lửa (cao 9,31m) và tháp Chính- tháp thờ vua PôKlông Garai (cao 21,59m, mỗi cạnh rộng hơn 10m). Bố cục và cấu trúc của mỗi tháp là cả một
công trình nghệ thuật kiến trúc độc đáo. Mỗi cạnh, mỗi tầng và mỗi mặt của từng tháp được chạm khắc trang trí bằng các hoạ tiết gốm, đá với đủ loại hình người, hình đuôi rồng, hình lá, hình bò thần. Tất cả
công trình chạm trổ, điêu khắc đều phản ánh đầy đủ ý nghĩa về
nghệ thuật và tôn giáo của người Chăm.
Tháp Hòa Lai
Cụm tháp
Hòa Lai còn có tên là
Ba Tháp, nằm ven quốc lộ 1A, cách
Phan Rang 14km về phía bắc, được xây dựng từ đầu thế kỷ thứ IX. Cụm tháp được các nhà nghiên cứu phương Tây đánh giá là kiến trúc tháp cổ và đẹp nhất của dân tộc
Champa.
Đáng tiếc là ngày nay tháp chính đã bị sụp đổ, chỉ còn lại
tháp Bắc và
tháp Nam, nhưng cũng trong tình trạng hoang tàn. Một thân tháp hình khối lập phương khỏe khoắn, nhô lên từ một phần bệ vuông và đỡ cả hệ thống các tầng tháp nhỏ dần. Các tháp còn lưu lại những hoa văn được điêu khắc rất tỉ mỉ, tinh xảo và tuyệt đẹp trên vòm cửa, trụ ốp, diềm mái...
Tháp Pôrômê
Được coi là phiên bản của
tháp PôKlông Garai. Có thể thấy sự thừa hưởng có tính sáng tạo rất rõ nét ở
công trình nghệ thuật kiến trúc này. Trong đó,
Linga tám tay với khuôn mặt của vua thần hóa Pôrômê là một ví dụ. Hình
bà Thu Chí (
bà Trinh Nữ), vợ của vua ở miếu thờ với bộ ngực tròn, đầy đặn, nở nang và đôi mắt vô cùng sống động của một
cô gái Chăm cũng nói lên điều đó.
