Lươn là một trong những món ăn đặc sản của xứ Nghệ nhờ phần lớn lươn được nuôi dưỡng từ nguồn thực phẩm đa dạng trong thiên nhiên.
Đặc sản xứ Nghệ có rất nhiều thứ như: nhút Thanh Chương, tương Nam Đàn, bánh mướt Diễn Châu, phịa đắng Con Cuông, cá mát Sông Giăng... Trong đó có món '
lươn' luôn là một
thực phẩm mà người dân
xứ Nghệ không thể không nhắc đến, bởi
xứ Nghệ là xứ sở của
lươn.
Lươn là loại
thủy sản nước ngọt, thân tròn, dài như rắn, mắt nhỏ ti hí, da trơn có nhớt, màu nâu vàng thường sống chui rúc trong bùn.
Lươn còn được gọi tên là Thiên ngư, Trường ngư, là 'sâm động vật dưới nước'. Câu bắt
lươn phải theo mùa và theo vùng. Người dân
xứ Nghệ thường đánh bắt
lươn bằng ống Trúm chụp xuống những bờ ruộng có
lươn,
lươn chui vào và không chui ra được. Loài
lươn vốn ở bùn nhưng ghét nước đục, vì vậy người bắt
lươn thường quậy nước cho đục để
lươn chui ra khỏi hang tìm chỗ nước trong. Loại
lươn sống trong môi trường tự nhiên này thịt thơm, vị ngọt, có độ săn dai khi chế biến. Món
lươn xứ Nghệ nổi tiếng cũng nhờ phần lớn là
lươn tự nhiên trong vùng đất sét đặc biệt.
Để chế biến một
món ăn ngon, khâu sơ chế
lươn rất quan trọng. Người chế biến loại bỏ chất nhớt bằng nhiều
kinh nghiệm khác nhau như dùng vôi bột, tro, dấm, nước sôi hoặc dùng một số lá có độ nhám như lá tre để tuốt các chất nhờn trên da
lươn. Tùy theo yêu cầu của món nấu mà có thể để nguyên con, rút xương hay cắt khúc. Khâu rút xương cũng có 2 phương pháp. Hoặc cắt khứa từ cổ rồi lạng dần xuống như kiểu lột bít tất. Hoặc đặt thân
lươn lên thớt, dùng vồ gỗ dần lên, rồi lộn ngược bên trong, lạng bỏ phần xương.
Xứ Nghệ nổi tiếng với các món
lươn om như:
lươn om chuối,
lươn om lá ngải cứu,
lươn om rau ngổ,
lươn om lá lốt,
lươn om nồi đất... Loại
gia vị cho món này ngoài mắm muối thì không thể thiếu nghệ, mẻ, mắm tôm, rau răm, hạt tiêu...
Gia vị là một thaàn phần không thể thiếu trong món
lươn, nó vừa giúp tạo vị, tạo mùi, tạo hương. Sự kết hợp giữa các loại
gia vị tạo nên một bản sắc riêng cho
ẩm thực xứ Nghệ.
Lươn được chế biến ở dạng nướng, từ nướng
truyền thống trên than hoa cho đến nướng bọc mỡ chài, bọc lá dứa... đã tạo cho
món ăn thêm hương, thêm vị. Những miếng thăn
lươn được dàn mỏng, tẩm ướp nước cốt nghệ, ớt, sả... bên trong cuộn thêm sợi mỡ nhỏ, được đặt nướng trên than hoa. Mùi
lươn nướng chín thơm lừng lan tỏa khắp cả phòng.
Ngoài ra, súp
lươn, cháo
lươn là
món ăn không thể thiếu trong thực đơn về
lươn ở
xứ Nghệ. Bát súp có lượng nước trong, ngọt, thơm, những miếng thịt
lươn chín còn nguyên dạng, không nhũn nát, thấm vị và dậy lên hương đặc trưng của
lươn quê. Hành lá, rau răm còn nguyên sắc xanh tươi thắm được cắt nhỏ, thả bồng bềnh trên mặt nước nóng hổi điểm nhẹ những giọt ớt đỏ. Hơi bay lên kéo theo mùi hương thơm, cay, nồng khiến chưa ăn miệng đã thấy thèm.
Theo sự
phát triển của xã hội,
thị hiếu của người ăn… nhiều
món ăn đa dạng từ
lươn được người
xứ Nghệ tiếp thu, ứng dụng và ngày mỗi thêm những ý tưởng
sáng tạo trong sự phối hợp lẫn hình thức dọn bày để
món ăn được nâng thành
Nghệ thuật ẩm thực.